Hedc Fondlar Ensiklopediyası. Məqalə 4: Short Selling və ölümcül Short Squeeze anatomiyası

Nəhayət, hedc fondların ən "adrenalinli" strategiyalarından biri haqqında danışmağın vaxtı gəldi. Başqa heç bir strategiya Short Selling qədər investoru müflis etməyib.

İnsanların əksəriyyəti işıqlı gələcəyə ümid edərək investisiya edir. Onlar səhmlərin bahalaşmasını gözləyir və yeni tarixi maksimumlara sevinirlər. Bu ümumi nikbinlik fonunda satıcılar (Short Sellers) fərqli görünürlər. Onlar üçün birjadakı ideal gün böyük korporativ qalmaqalın, nəhəng şirkətin iflasının və ya iri iqtisadi böhranın baş verdiyi gündür.

Ancaq fikrimizcə onları daşa basmaq da düz deyil. Short Seller-lər vəhşi təbiətdəki canavarlar kimi maliyyə bazarının sanitarlardır. Onlar maliyyə piramidalarını ilk aşkar edənlər, korporativ hesabatlardakı boşluqları tapanlar və şişirdilmiş "köpükləri" partladanlardır. Lakin onların işi ölümlə oynamağa bənzəyir. Short Selling-in riyaziyyatı elə qurulub ki, cəmi bir səhv bir neçə saat ərzində bütöv fondu məhv edə bilər.

I-ci hissə. Short Selling anatomiyası: satış və risklərin asimmetriyası ⚖️

Çox adamı bir sual maraqlandırır: Sahib olmadığınız bir şeyi necə satmaq olar?

Short Sale əməliyyatının məntiqi sadə olsa da, onun həyata keçirilməsi mükəmməl işləyən maliyyə infrastrukturunu tələb edir.

1. Səhmlərin icarə alınması

Fərz edək ki Hedc fond görür ki, BadCorp şirkətinin səhmləri 100 dollar dəyərindədir, lakin şirkətin biznesi demək olar ki, iflas həddindədir.

Fond öz Broker-inə müraciət edir və BadCorp-un 100 000 səhmini borc götürür (broker bu səhmləri digər müştərilərinin razılığı ilə onların portfellərindən müvəqqəti olaraq fonda verir).

Bu borca görə fond brokerə faiz ödəyir, broker isə həmin faizin bir hissəsini səhmlərin həqiqi sahibinə köçürür.

2. Satış

Fond dərhal həmin 100 000 borc götürülmüş səhmi açıq bazarda hər biri 100 dollar olmaqla satır və hesabına 10 000 000 dollar nağd vəsait daxil olur.

Əgər BadCorp-un maliyyə hesabatı həqiqətən də dəhşətli çıxarsa, səhmlər 20 dollara qədər ucuzlaşır.

3. Cover & Return

Fond bazardan həmin 100 000 səhmi artıq 20 dollar qiymətinə geri alır və buna cəmi 2 000 000 dollar xərcləyir.

Sonra səhmləri brokerə qaytarır.

Komissiyalar çıxıldıqdan sonra fondun xalis mənfəəti təxmini 8 000 000 dollar təşkil edir.

Short Seller-in əsas tələsi: Məhdudiyyətsiz zərər ⚠️

Əgər siz 100 dollara səhm alırsınızsa (long mövqe açırsınızsa), maksimum zərəriniz bu 100 dollar ilə məhduddur. Şirkətin dəyəri ən pis halda sıfıra enə bilər və siz maksimum investisiyanızın 100%-ni itirərsiniz. Lakin mümkün qazancınız nəzəri cəhətdən məhdudiyyətsizdir.

Short Selling zamanı isə vəziyyət tam əksinədir.

• Maksimum mənfəət 100% ilə məhdudlaşır (əgər səhm sıfıra düşərsə).

• Maksimum zərər isə məhdudiyyətsizdir.

Əgər səhm 100 dollardan 500 dollara qalxarsa, sizin zərəriniz 400% olacaq.

Əgər qiymət 1000 dollara yüksələrsə, siz artıq 900% itirmiş olacaqsınız.

Məhz buna görə brokerlər çox sərt marja tələbləri tətbiq edirlər.

Əgər səhm qiyməti Short Seller-in əleyhinə hərəkət etməyə başlayarsa, broker dərhal Margin Call göndərir — yəni hesabın əlavə vəsaitlə təmin edilməsini tələb edir. Əgər fondun əlavə vəsaiti yoxdursa, broker səhmləri fondun hesabına bazarda istənilən qiymətə geri alır və nəhəng zərəri məcburi şəkildə rəsmiləşdirir.

II-ci hissə. Up-tick Rule: Maliyyə uçqununa qarşı əyləc 🚦

Satışların nəzarətsiz şəkildə artmasının qarşısını almaq üçün ABŞ tənzimləyiciləri hələ 1929-cü ildə "Great Depression" dövründə Up-tick Rule (Rule 10a-1) qaydasını tətbiq etdilər.

“Up-tick Rule” necə işləyir?

Bu qayda əvvəlki əməliyyatın qiymətindən aşağı və ya ona bərabər qiymətlə yeni Short Sale açılmasını qadağan edir.

Misal üçün səhmin qiyməti 50,00 dollardan 49,95 dollara düşübsə - bu anda yeni short mövqeyi açmaq qadağandır.

Qiymət 49,95 dollardan 50,00 dollara qalxarsa, yalnız bundan sonra sistem Short Seller-ə satış əmrini yerləşdirməyə icazə verir.

Up-tick Rule artıq enməkdə olan aktivə daha aşağı qiymətlə hücum etməyə imkan vermir. Short Seller bazara daxil ola bilməsi üçün əvvəlcə ən azı bir alıcı peyda olmalı və qiyməti cüzi də olsa yuxarı hərəkət etdirməlidir.

Beləliklə bazarda tarazlıq bərpa olunur və süni panikanın qarşısı alınır.

Müasir dövrdə ağır maliyyə böhranları zamanı (məsələn, 2008 və ya 2020-ci illərdə) tənzimləyicilər bir gün ərzində 10%-dən çox ucuzlaşmış şirkətlərin səhmlərini short satmaq müvəqqəti olaraq qadağan edirlər.

 III-cü hissə. Short Squeeze anatomiyası: Ovçu nə vaxt qurbana çevrilir 🎯🐻

Düşünün ki çoxlu sayda hedc fond eyni şirkətin səhmlərini eyni vaxtda short satıb və həmin səhmlər gözlənilmədən bahalaşmağa başladı. Bu halda nə baş verəcək?

Məhz bu anda tələ bağlanır və maliyyə bazarının ən qəddar hadisələrindən biri — Short Squeeze başlayır.

Short Squeeze zəncirvari reaksiyadır.

Səhmin qiyməti yüksəldikcə Short Seller-lər Margin Call (əlavə vəsait mədaxil etməyə) almağa başlayırlar. Vəsait yoxdursa, onlar bazardan səhmləri geri almağa məcbur olurlar. Lakin məhz onların bu alışları qiyməti daha da yuxarı qaldırır. Bu isə növbəti qrup Short Seller-lər üçün yeni Margin Call yaradır. Onlar da panika içində səhmləri almağa başlayırlar...

...və nəticədə qiymət sözün həqiqi mənasında kosmosa uçur. 🚀

Davud Qoliafa qarşı — GameStop (2021) 🎮

2021-ci ildə böyük hedc fondlardan bəziləri (o cümlədən Melvin Capital) zərər edən video-oyun mağazaları şəbəkəsi GameStop (GME)-un səhmlərini short satmışdılar.

Gərginlik o qədər yüksək idi ki, açılmış short mövqelərinin həcmi şirkətin dövriyyədə olan bütün səhmlərinin 140%-ni keçirdi (eyni səhmlərin dəfələrlə borc götürülməsi hesabına).

Reddit platformasındakı WallStreetBets icmasının fərdi investorları bu anomaliyanı gördülər. Onlar birləşərək GME səhmlərini və ucuz call option-ları kütləvi şəkildə almağa başladılar.

Nəticədə GameStop səhmlərinin qiyməti 17 dollardan 483 dollara qədər yüksəldi. Tələyə düşmüş hedc fondlar hər saat astronomik zərərlər qeydə alırdılar.

Melvin Capital cəmi bir ay ərzində kapitalının 53%-ni itirdi və nəticədə fəaliyyətini tamamilə dayandırmağa məcbur oldu.

Maliyyə tarixində ilk dəfə idi ki, fərdi investorlardan ibarət böyük bir ordu Short Squeeze vasitəsilə nəhəng institusional hedc fondu məhv etdi.

Porsche və Volkswagen arasında 2008-ci ildə baş vermiş oxşar hadisəni isə biz əvvəlki məqalələrimizin birində ətraflı şəkildə izah etmişdik.

Nəticə 📌

Short Selling portfel menecerinin arsenalındakı ən təhlükəli və ən riskli alətlərdən biridir.

Bu strategiya yalnız mükəmməl fundamental analiz deyil, həm də qüsursuz risk idarəçiliyi, dəmir intizam və investor psixologiyasını dərindən başa düşməyi tələb edir. Lakin short mövqeyi hər zaman ağılsız risk və ya hansısa şirkəti müflis etmək cəhdi demək deyil. Təcrübəli peşəkarın əlində Short Selling kapitalın qorunması üçün ən güclü müdafiə vasitələrindən birinə çevrilir.

Bəs güclü şirkətləri seçmək bacarığını Short Selling ustalığı ilə birləşdirsək nə əldə edərik? Növbəti məqalədə biz hedc fond sənayesinin mütləq lideri olan - Long/Short Equity strategiyasını araşdıracayıq.

Portfel menecerlərinin istənilən bazar şəraitində gəlir gətirən portfelləri necə qurduğunu, bazar neytrallığını necə təmin etdiyini və ən varlı insanlarının milyardlarla dollar komissiya ödədiyi o məşhur Alpha-nı necə yaratdıqlarını birlikdə öyrənəcəyik.