Piotroski F-Score

Məşhur investorların müsahibələrində tez-tez belə bir ifadə eşidirik: “Əla şirkət al və uzun müddət saxla.” Çox gözəl səslənir. Bəs o əla şirkəti necə tapım?

1990-cı illərin sonunda Stanford Graduate School of Business professoru Joseph Piotroski bu suala cavab verməyə çalışıb. Və biznesin maliyyə sağlamlığını ölçmək üçün Piotroski F-Score adlı model təklif etdi.

👨‍🏫 Joseph Piotroski — mühasibat uçotu üzrə professor olub. Maliyyə hesabatlarından istifadə etməklə səhmlərin necə daha düzgün seçilə biləcəyini araşdırıb.
Piotroski, treyder və ya fond meneceri deyildi — onun modeli akademik tədqiqatın nəticəsi idi. Piotroski öz işində şirkətin maliyyə baxımından yaxşılaşdığını göstərən 9 meyar müəyyənləşdirdi.

Onun modeli çox sadədir.

Hər bir meyar üçün:

• ✅ 1 bal, əgər şərt yerinə yetirilirsə

• ❌ 0 bal, əgər yerinə yetirilmirsə

Yekun F-Score — bu balların cəmidir.

F-Score meyarları 📊

🟢 1. Profitability — (ümumi 4 bal)

1️⃣ Şirkət mənfəəti

Net Income > 0

2️⃣ Əməliyyat pul axını

Operating Cash Flow > 0

3️⃣ Return On Assets keçən ilə görə yaxşılaşıb mı?

Cari ilin ROA > əvvəlki ilin ROA .

(ROA = Net Income / Total Assets)

4️⃣ Pul axını mənfəətdən yüksəkdir mi?

Operating Cash Flow > Net Income.

👉 Yani şirkət real (sadəcə kağızda yox) mənfəət qazanır!

🔵 2. Financial Stability — (ümumi 3 bal)

5️⃣ Borc yükü azalıb mı?

Long-Term Debt / Total Assets nisbəti ötən illə müqayisədə aşağıdır.

6️⃣ Likvidlik artıb mı?

Current Assets / Current Liabilities nisbəti keçən ilə görə yüksəlib.

7️⃣ Yeni səhmlər buraxılmayıb

Tədavüldə olan səhm sayısı artmayıb mı.

👉 Yani şirkət problemləri borc və ya səhmlərin buraxılması ilə həll etmir.

🔷 3. Operating Efficiency — ümumi 2 bal

8️⃣ Gross Margin artıb mı?

Gross Profit / Sales göstəricisi əvvəlki ildən yüksəkdir.

9️⃣ Asset Turnover artıb mı?

Sales / Total Assets göstəricisi yaxşılaşıb.

👉 Biznes daha effektiv işləməyə başlayıb.

Bu sualların cavablarına görə şirkətlər aşağıdaki kateqoriyalara bölünür🎯

• 8–9 bal — maliyyə baxımından güclü şirkət

• 6–7 bal — orta səviyyədən yuxarı

• 4–5 bal — neytral

• 0–3 bal — şirkətdə ciddi risklər var

📉 Orijinal tədqiqatda Piotroski modeli bütün bazara deyil, yalnız aşağı P/B (price-to-book) göstəricisinə malik şirkətlərə tətbiq etmişdi. Yani ilkin bir filtr istifadə edirdi və bazar tərəfindən ucuz qiymətləndirilən biznesləri seçirdi.

Və yalnız bundan sonra onların maliyyə keyfiyyətini F-Score ilə yoxlayırdı.

Portfel necə idarə olunurdu?🔄

Orijinal yanaşmada:

• F-Score ildə bir dəfə hesablanırdı

• yalnız illik maliyyə hesabatları istifadə olunurdu

• portfel 12 ay saxlanılırdı

• sonra yenidən qiymətləndirilirdi

Orijinal backtest nəticələri 📈

1976–1996 dövründə:

• aşağı P/B olan şirkətlər seçildi

• onların içindən F-Score ≥ 8 olanlar ayrıldı

• portfel illik əsasda saxlanıldı

Nəticə:

👉 təxminən +23% illik gəlir, bazardan xeyli yüksək.

⚠️Bu metodun zəif tərəfləri də var:

• ❌ growth və tech şirkətlər üçün zəif işləyə bilər
• ❌ banklar və maliyyə sektoru üçün uyğun deyil
• ❌ gələcək artımı proqnozlaşdırmır
• ❌ giriş vaxtını göstərmir

Yani bu model hazır investisiya strategiyası yox, keyfiyyət yoxlama mexanizmidir.

Müasir variasiyalar və testlər 🧪

Bu gün F-Score müxtəlif düzəlişlərlə istifadə olunur:

• 📆 İllik yerinə kvartallıq rebalans.
• 🔗 Altman Z-Score və Ohlson O-Score ilə birlikdə (bu göstəricilər şirkətin kredit ödəmə gücünün ölçülməsi üçün istifadə olunur)
• 📈 Başqa factor-lar da əlavə olunur (məs. şirkətin ölçüsü)

Bu yanaşmalar bəzən gəliri azaltsa da, risk və drawdown göstəricilərini yaxşılaşdırır. Ancaq yenə də müstəqil testlər göstərir ki model aktuallığını qoruyur.

Ümumi nəticə 🧩

Piotroski F-Score — biznes üçün illik tibbi müayinəyə bənzəyir 🩺 Onu hər ay etmək mənasızdır. Amma ildə bir dəfə və ya rübdə bir dəfə yoxlamaq — məntiqlidir.

Onun əsas gücü — pis ssenariləri erkən mərhələdə kənarlaşdırmaqdır. Və məhz buna görə hələ də aktualdır.