Müharibə və maliyyə bazarları

Son aylarda baş verən hadisələrə görə biz də tarixi məlumatların analizini apardıq. Müxtəlif qaynaqlar o cümlədən CFA Institute tədqiqatları və ABŞ bazarlarının statistikası — göstərir ki, maliyyə bazarları hərbi münaqişələrə qarşı təəccüblü dərəcədə dayanıqlıdır 📊.

1️⃣ İlkin reaksiya

Hərbi əməliyyatların qəfil başlanması və ya böyük terror aktları (məsələn, Pearl Harbor və ya September 11 attacks) adətən qısamüddətli şok yaradır 😨.

Investorlar qeyri-müəyyənliyə dərhal reaksiya verir və bu da indekslərin kəskin düşməsinə səbəb olur 📉. Ned Davis Research məlumatlarına görə, geosiyasi şokdan sonrakı ilk gündə bazar orta hesabla 1,1% düşür, ümumi eniş isə təxminən 4,8% olur.
Bu dövrdə kapital “müdafiə aktivləri”nə yönəlir 🛡

2️⃣ Sonrakı nəticələr

Adətən bu şok uzun çəkmir. Statistik olaraq bazarlar münaqişə başlayandan 16–22 gün sonra “dibi” tapır ⏳.
Tarixi analiz göstərir ki, 30 gün sonra bazar halların təxminən 50%-ində artıq bərpa olunur 📈.
Daha uzun üfüqdə — 6–12 ay ərzində — nəticələr daha müsbət olur. Tarix göstərir ki, bir çox müharibədən sonra (World War II, Korean War, Gulf War) fond indeksləri bir il ərzində artım nümayiş etdirib 📊.
Böyük miqyaslı münaqişələr zamanı (məsələn World War II və ya Vietnam War) bazar bəzən dövlət xərclərinin və müdafiə sifarişlərinin artması fonunda yüksəlirdi. Bu isə sənayenin inkişafını stimullaşdırırdı 🏭.

3️⃣ Nəticə

Uzunmüddətli investor üçün hərbi əməliyyatlar nadir hallarda portfelin dağılmasına səbəb olur 💼.

Tarix göstərir ki, bazara iqtisadi dövrlər, inflasiya və korporativ gəlirlər geosiyasətdən daha güclü təsir edir. Müharibələr qısamüddətli dövrdə volatillik yaratsa da, uzunmüddətli perspektivdə ABŞ səhmləri ümumiyyətlə artım tendensiyasına malikdir 📈.
Əsas məsələ müharibənin özü deyil, onun uzunmüddətli resessiyaya və ya inflasiya şokuna səbəb olub-olmamasıdır.
Elə burda da qeyd edim ki, ən mənfi nəticə elə 1973-cü il Ərəb-İsrail münaqişəsinin nəticəsində neft qiymətinin kəskin artması səbəbindən baş verdi.