Birjanın kodunu çözən adam. Hissə 3. Princeton Newport Partners.
(2-ci hissə)
Əlbəttə ki, blackjack və ruletkada qazanılan uğurlardan sonra Kazinolar Thorp-dan heç də məmnun deyildilər. Onların fikrincə, özünə hörmət edən, “düzgün” bir oyunçu özünü belə aparmamalıdır. Nəticədə Kazinolara giriş onun üçün demək olar ki, tamamilə bağlandı. 🎰🚫
Blackjack və ruletka ilə məşğul olduğu dövrdə, Thorp boş vəsaitlərini səhm bazarına yatırırdı. Amma böyük uğur əldə edə bilmirdi. Onun həyat yoldaşı ilə (adını Vivian idi) bir investisiyada pul itirdikdən sonra olan söhbəti xüsusilə diqqətə layiqdir:
T: Mənim səhvim nə idi?
V: Sənin səhvin ondadır ki, başa düşmədiyin bir şeyi almısan (eyni ifadəni Warren Buffett və digər məşhur investorlardan eşidmişik. Ancaq investisiyadan kənar olan xanımın müdrikliyi təqdirə layiqdir 👏)
Səhvini anlayan Thorp maliyyə ədəbiyyatını dərindən öyrənməyə başladı. Məhz bu prosesdə onu çox maraqlandıran bir alətlə tanış oldu — warrant.
Warrant — gələcəkdə səhmləri əvvəlcədən müəyyən olunmuş qiymətlə almaq hüququ verən qiymətli kağızdır. Opsiondan əsas fərqi ondadır ki, warrant-lar adətən elə həmin şirkətin özü tərəfindən buraxılır. 📄
Thorp başa düşdü ki, warrant-ın (və opsionun) dəyəri birbaşa səhm qiyməti ilə bağlıdır. Amma bu asılılığın necə işlədiyini bazar anlamırdı, çünki nəzəri əsas yox idi. Thorp isə riyazi düşüncə tərzi ilə bu problemi həll etməyə girişdi və warrant-ın “ədalətli qiymətini” hesablamaq üçün bir düstur çıxardı. Maraqlısı odur ki, bu formula Thorp-dan xeyli vaxt sonra başqa alimlər tərəfindən yenidən kəşf edildi və onlar 1997-ci ildə buna görə Nobel mükafatı aldılar. Hamınız bu formulu eşitmisiniz — məşhur Black–Scholes opsion qiymətləndirmə modeli. 🏆📐
Belə bir üstünlük əldə etdikdən sonra Thorp bazar qiymətlərini öz hesabladığı “ədalətli qiymətlərlə” müqayisə etməyə başladı və gördü ki, warrant-ların qiymətləri sanki öz başına yaşayır. O, öz fikrincə ucuz warrant-ları almaq (və ya bahalıları satmaq) strategiyasını tətbiq etdi. Thorp anlayırdı ki, qiymət gec-tez düzgün səviyyəyə qayıdacaq. Amma risk də var idi: bu müddətdə səhm qiyməti ciddi şəkildə dəyişə və nəticədə warrant-ın ədalətli qiyməti bazarda aldığı qiymətdən aşağı düşə bilərdi.
Səhm qiymətinin düşməsi riskini aradan qaldırmaq üçün o, warrant-ları alarkən paralel şəkildə həmin şirkətin səhmlərini müəyyən proporsiyada açıq satışa çıxarırdı. Beləcə məşhur delta-hedging strategiyasını kəşf etmiş oldu. Bu metodologiyanı Thorp Shin Kassouf ilə birlikdə yazdığı “Beat the Market” (1967) kitabında ətraflı izah etdi. 📘
1969-cu ildə Thorp Nyu-Yorklu broker Jay Regan ilə birlikdə Convertible Hedge Associates adlı tərəfdaşlıq yaratdı. Daha sonra bu fondun adı Princeton Newport Partners (PNP) olaraq dəyişdirildi. İlkin kapital $1,4 milyon idi — bu, Thorp-un, Regan-ın və bir neçə investorun vəsaiti idi.
Tərəfdaşlığın iki ofisi var idi:
• Newport Beach (Thorp-un rəhbərliyi altında) — investisiya ideyaları və investorların cəlbi
• New York (Regan) — əməliyyatlar və birja ticarəti 🏢
Fond ardıcıl şəkildə gəlir gətirirdi və bütün fəaliyyəti dövründə heç bir zərərli rübü olmamışdı.
Məsələn, 1974-cü ildə S&P 500 indeksi 29,7%⬇️ düşdüyü halda, PNP 9% ⬆️ mənfəət əldə etmişdi.
Fond xərclər çıxıldıqdan sonra belə, investorlara illik orta hesabla 15% xalis gəlir qazandırırdı.
Ancaq 1988-ci ildə PNP bağlandı. Əsas səbəb — fondun New York/Princeton bölməsində (Regan-ın rəhbərliyi altında) çalışan bir neçə əməkdaşın Milken ilə bağlı maxinasiyalarda, vergi ödənişlərindən yayınmada və fırıldaqçılıqda ittiham olunması idi. Thorp-un özü heç bir ittihamla üzləşməsə də, məhkəmə xərcləri fondu ciddi şəkildə zəiflətdi. ⚖️
Bundan sonra Thorp bir müddət məsləhətçiliklə məşğul oldu. Amma o, bazardan uzun müddət kənarda qala bilmədi və
1994-cü ildə “statistik arbitrajla” məşğul olan Ridgeline Partners fondunu yaratdı.
📌 Bununla bağlı isə — növbəti postda.
